Wolni z wolnymi, równi z równymi i zacni z zacnymi.

Rex regnat et non gubernat

  • Thomas Jefferson

    Kiedy obywatele obawiają się swojego rządu, jest to tyrania. Gdy to rząd obawia się obywateli, mamy do czynienia z wolnością.
  • Margaret Thatcher

    Unia Europejska jest skazana na niepowodzenie, gdyż jest czymś szalonym, utopijnym projektem, pomnikiem pychy lewicowych intelektualistów.
  • Włodzimierz Lenin

    Socjalizm to nic innego jak państwowy monopol kapitalistyczny stworzony dla korzyści wszystkich ludzi.
  • Ralph Waldo Emmerson

    Religia jednego wieku staje się literacką rozrywką następnych.
  • Soren Kierkegaard

    Są dwa sposoby w jakie człowiek może dać się ogłupić. Pierwszy to uwierzyć w rzeczy nieprawdziwe. Drugi, to nie wierzyć w prawdziwe.
  • Ayn Rand

    Jako że nie istnieje taki byt, jak “społeczeństwo”, ponieważ społeczeństwo to pewna liczba indywidualnych jednostek, zatem idea, że “społeczny interes” jest ważniejszy od interesu jednostek, oznacza jedno: że interes i prawa niektórych jednostek zyskuje przewagę nad interesem i prawami pozostałych.
  • Terence McKenna

    Skoro już w XIX wieku zgodziliśmy się przyznać, że człowiek pochodzi od małpy, najwyższy czas pogodzić się z faktem, że były to naćpane małpy.
  • Aleister Crowley

    Czyn wole swą, niechaj będzie całym Prawem.

    Nie masz żadnego prawa prócz czynienia twej woli. Czyn ja i nikt inny nie powie nie.

    Każdy mężczyzna i każda kobieta jest gwiazdą.

    Nie ma boga prócz człowieka.

    Człowiek ma prawo żyć wedle swych własnych praw
    żyć tak jak tego chce
    pracować tak jak chce
    bawić się tak jak chce
    odpoczywać tak jak chce
    umrzeć kiedy i jak chce

    Człowiek ma prawo jeść to co chce: pić to co chce: mieszkać tam gdzie chce: podróżować po powierzchni Ziemi tam gdzie tylko chce.

    Człowiek ma prawo myśleć co chce
    mówić co chce: pisać co chce: rysować, malować, rzeźbić, ryć, odlewać, budować co chce: ubierać się jak chce

    Człowiek ma prawo kochać jak chce

    Człowiek ma prawo zabijać tych, którzy uniemożliwiają mu korzystanie z tych praw

    niewolnicy będą służyć

    Miłość jest prawem, miłość podług woli.
  • Anarchizm metodologiczny

    Anarchizm metodologiczny - jest programem (a właciwie antyprogramem), zgodnie z którym należy z wielką ostrożnością podchodzić do każdej dyrektywy metodologicznej, (w tym do samego anarchizmu) bowiem zaistnieć może sytuacja, w której lepiej jest z anarchizmu zrezygnować (aby nie hamować rozwoju wiedzy) niż go utrzymywać.
    Paul Feyerabend
  • Strony

Osadnictwo polskie na Podolu

Posted by psychoneurocybernauta w dniu 1 października 2016

antique-map-ukrainae

mapa Podola i Braslawszczyzn

Polacy przybywający na Ruś, początkowo głównie kupcy i rzemieślnicy, kierowali się do miast, które otrzymały prawo magdeburskie. Różnorodną ludność od samego początku miał Kamieniec Podolski. Część rycerstwa polskiego podążała tutaj jako żołnierze zaciężni do obrony granicy.

‚Z czasem osiedlali się w pogranicznych placówkach na stałe. Po objęciu przez starostę Gasztołda Kamieńca Podolskiego, powierzonego mu przez wielkiego księcia Witolda, wzrosło znaczenie rycerza polskiego „pana Buczackiego” herbu Awdaniec. Można domniemywać, że już w tamtych czasach polska szlachta zaczęła osiedlać się na Podolu. Wybitny XIX-wieczny badacz stosunków panujących na tych ziemiach, Aleksander Jabłonowski, pisze, że po spustoszeniach przez burzę tatarską ważną rolę w zasiedleniu Podola odgrywała szlachta napływająca z Rusi Czerwonej – gente tylko Rutheni, lecz natione już Poloni.

Autor zaznacza, że osiedlanie się szlachty pochodzącej z Korony Polskiej odbywało się przez stopniowe „nawarstwianie się” przybyszów różnych kategorii. Najpierw była to „stara ruska kość” – Kierdeje w Oryninie, Czuryłowie na Kuryłowcach oraz wszelakie domy Korczaków i Sasów. Tuż za nimi przybyli Buczaczcy i Jazłowieccy pieczętujący się już polskim herbem Abdank.

Dalej Herburtowie w Kudryńcach z Fredrami w Fredrowcach – dawniej przybyłe i już zakorzenione na Rusi. Również szczeropolskie, choć od dawna okrzepłe na Rusi koronnej, były przybywające na Podole rody Odrowążów, Chodeckich, Lanckorońskich, Sieniawskich, Kamienieckich oraz Rejów. W odróżnieniu od sąsiedniego Wołynia podolska ziemia nie była tak gęsto usiana gniazdami szlacheckimi. Najwięcej ich skupiało się wokół strzegących zachodnich rubieży koronnych twierdz.

Magnacka kolonizacja

Najliczniejsza być może fala osadnictwa polskiego na Podolu miała miejsce po odzyskaniu tych ziem przez Rzecząpospolitą w 1699 roku, po 27-letnim panowaniu tureckim. Zaludniały się tam przede wszystkim wielkie latyfundia: , Międzybórz, .

Z ówczesnych pamiętników dowiadujemy się, że: „Poczęło się po pokoju uczynionym Podole osadzać, dokąd wiele tysięcy poszło chłopów od Wisły, a osobliwie od Przemyśla i Sanoka, że prawie całe wsie pustkami pozostawały w Podgórzu. Zeszło się tam i Rusi po trosze, a ci nasi Mazurowie successu temporis (z biegiem czasu) w Ruś się poobracali, i może się tam teraz ten kraj nazwać polskoruski”. Późniejsze dzieło kolonizacji ziem Podola wsparły możne rodziny magnackie, z których szczególnie na przełomie XVI i XVII wieku wyróżniali się Zamoyscy. Dzięki nim powstały takie miasta jak Płoskirów, Gródek, Szarogród. Nowe osady zakładali również biskupi kamienieccy, m.in. bp Paweł Wołucki osadził wieś Pawłowce, bp Franciszek Kobielski – wieś Porajówkę, a bp Stefan Rupniewski założył miasto Zińkowce, osiedlając w nim Mazurów. W środowisku osiadłego na Podolu chłopstwa polskiego można znaleźć wiele najgłośniejszych w Rzeczypospolitej nazwisk. W należących do kamienieckiej parafii katedralnej wioskach jeszcze na początku XVIII wieku mieszkali Boratyńscy, Górniccy, Kalinowscy, Kazanowscy, Leszczyńscy, Odrowążowie, Okolscy, Oleśniccy, Opalińscy, Pacowie, Pocieje, Radziwiłłowie, Rzewuscy, Sieniawscy, Skarbkowie, Stanisławscy, Tarnowscy, Tyszkiewiczowie, Zamoyscy, Załuscy i wielu innych.

Kraj „ruskopolski”

Obok ciągłego napływu „od dołu” rdzennej ludności polskiej – jak mówiono – z Polski piastowskiej, żywioł polski na Podolu znacznie się zasilał i „od góry”. Czyli autochtoniczna szlachta ruska bądź napływowa czerwonoruska zlewała się z rycerstwem polskim w jednolitą całość. Doskonałym przykładem tego może być rodowód Hektora Kamienieckiego, rozsławionego przez Sienkiewicza pana Michała, a w rzeczywistości Jerzego Wołodyjowskiego. Był to jeszcze w XVI wieku ród ruski obrządku greckiego, w którym mężczyźni – jak podaje Antoni Rolle – na chrzcie otrzymywali imiona: Kuźma, Zubko, Fedko, Iwaszko, Tymko, kobiety natomiast – Maruchny, Hapky, Horpyny, Nastazje. Już w połowie XVI w. widoczne stają się tendencje „laszenia się”.

Wasyl więc przybiera imię Stanisława, Fedor zamienia się we Fryderyka, Juchno w Jerzego. Podobnie jak rycerstwo ruskie grawitowało w kierunku dominującej szlacheckiej kultury polskiej, tak osiedlający się w późniejszych czasach chłopi polscy siłą rzeczy ciążyli ku kulturze wsi ukraińskiej. Olbrzymie ich rzesze, osiedlając się na nowych ziemiach, pozostawały dość często bez opieki duszpasterskiej Kościoła łacińskiego, gdyż rzymskokatolicka sieć parafialna po dotkliwych spustoszeniach potopu tureckiego była nader rzadka.

Ówczesne statystyki donoszą, że w 1726 roku na całym Podolu było zaledwie 40 parafii rzymskokatolickich. Możnowładcy polscy z Podola nie przywiązywali zbyt wielkiej wagi do tej kwestii, uważając, że istniejące już tutaj cerkwie unickie, powstałe notabene ich staraniem, mogą zaspokoić potrzeby napływowej ludności łacińskiej. Wprawdzie, jak podkreślano, wznosili oni kościoły rzymskokatolickie dziesiątkami – prawie każde miasteczko otrzymało świątynię łacińską – ale cerkwie budowali setkami. Podobnie jak w dzielnicy galicyjskiej, noszącej w znacznej mierze mieszany rusko-polski charakter etnograficzny, proces asymilacji polskiej warstwy chłopskiej, a nawet drobnej szlachty, był znaczny. Miejscowa kultura ukraińska była „kulturą niewątpliwie pociągającą dla chłopstwa polskiego (…) Chętnie się uczył chłop polski śpiewać tęskne dumki, zdobić swe ubrania i sprzęty bujną ornamentyką”.

Dwie latorośle jednego słowiańskiego szczepu Pisząc o relacjach panujących na ziemiach Podola, pamiętnikarka Maria Dunin-Kozicka zwracała uwagę, że podobieństwo kulturowe Polaków i Ukraińców łagodziło wiele konfliktów wynikających z relacji pańszczyźnianych rzutujących nastosunki polsko-ukraińskie. A więc czynnikiem łagodzącym podobne przeciwieństwa na Rusi był melodyjny, przez wszystkich lubiany język ruski, przez drobną szlachtę w użyciu domowym nawet praktykowany. Dzieci szlacheckie rozpoczynały nieraz w tym języku swą mowę – kresowe niewiasty polskie z zamiłowaniem śpiewały śliczne, ukraińskie piosenki – był to cement spajający różne stany jednego społeczeństwa. Natomiast zbliżona do dworów miejscowa ludność uczyła się z łatwością i bez przymusu mówić po polsku, używanie zaś polskiego przez ruskie duchowieństwo uważane było, zwłaszcza przez kobiety – jako warunek dobrego tonu. W okresie tu opisanym, antagonizmu zarówno między dwoma obrządkami – łacińskim i ruskim, jak i między dwoma językami, zgoła nie było. Współżycie dwóch latorośli jednego słowiańskiego szczepu byłoby zupełnie możliwe, gdyby reforma włościańska (…) została przeprowadzona tak, jak to miało miejsce w Poznańskiem w pierwszych latach XIX wieku. Sympatia jednak dla Rusinów, mimo ciężkich doświadczeń 1863 roku, mocno jest w urodzonych i wychowanych na Rusi Polakach zakorzeniona – przynajmniej piszący te słowa w wysokim stopniu uczucia tego doznaje.

Włodzimierz Odsadczy/Słowo Polskie Październik 2014 nr 10 (27)

 

komentarz:

Średniowieczne księstwa ruskie były tylko ugrofińsko-normandzko-połowiecką formą okupacji wschodniej Polski. Formą zabójczą dla Słowian, ponieważ dla rządzących książąt ruskich, pochodzących od ugrofińskiego Wikinga Ruryka Słowianie byli tylko żywym towarem handlowym na rynki całego ówcześnie znanego im świata handlu międzynarodowego, łącznie z Kalifatem Bagdadu, Indiami i normandzką Islandią.( SKLAVINIA – kraj niewolników)

Rusinami w Polsce nazywano poddanych polskich obrządku greckiego, bez względu na narodowość. Żmudzin obrządku greckiego, czy grecki Ślązak automatycznie był nazywany Rusinem. Tak samo nazywano wszystkich mieszkańców Województwa Ruskiego w Polsce, bez względu na narodowość i wyznanie. Podobnie było i z Prusami Królewskimi: wszystkich tam mieszkańców nazywano Prusakami, bez względu na narodowość i wyznanie. Podobnie było i na Litwie: wszytkich nazywano Litwinami, bez względu na pochodzenie etniczne, czyli Bałtów, Słowian i innych.

Na ogołoconej z ludności Rusi Czerwonej po odzyskaniu jej przez Kazimierza Wielkiego od Tatarów szły trzy fale osadnicze. Pierwsza to Wołosi i resztki Połowców pod dowództwem rycerzy węgierskich, ponieważ była to ludność pasterska żyjąca z taborowego wypasu nieużytków i łatwo mogąca schronić się w góry w czasie najazdu koczowników stepowych. Następnie po ok. 30-tu latach, po odbudowaniu przez Polaków miast i twierdz na Podkarpaciu, zaczyna się powolne osadzanie kraju rolnikami z za Wisły i częściowo uciekinierami słowiańskimi z podbijanych przez Turków Bałkanów, z Bułgarii, Macedonii i Serbii. Kazimierz Wielki, nie będąc jeszcze pewny swojej międzynarodowej pozycji, ponieważ był tak jakby drugim królem w Polsce po cesarzu Janie Luksemburskim, celowo odbudował na odzyskanych ziemiach wschodnich kościół grecko-metodiański, aby mieć dodatkowy nacisk na Papiestwo, że w razie popierania przez Rzym Jana na tron Polski, on, Kazimierz ogłosi się królem greckim, co wtedy było bardzo skuteczną polityką Kazimierza wobec Papiestwa i Cesarstwa. Podstawą więc ludności greckiej na Podkarpaciu wschodnim byli osadnicy wołoscy z Transylwanii i Słowianie bałkańscy, łącznie ze Słowianami zawiślańskimi. Słowian miejscowych, czyli dawnej, wschodniej części Chrobatów małopolskich (Opolanie) lub napływowej ludności ruskiej, czyli ugrofińsko-skandynawskiej, nie było prawie wcale. Praktyczna obrona przed stepowcami była na linii Lublin-Przemyśl, a stałe osadnictwo słowiańskie kończyło się na Podkarpaciu w okolicach Jasła, dlatego cały teren Podkarpacia na wschód od tych linii objęty został 200-set letnim planem osadnictwa na prawie wołoskim. Trwało ono nieprzerwanie od 1340 r. do 1540 r., czyli do okresu walk z Wołochami za czasów Zygmunta Starego. Stąd mamy przewagę na tym terenie poddanych polskich obrządku greckiego, a ich integracja z językiem polskim przebiegała za pośrednictwem języka cerkiewnego, jaki wyrobił się przez 200 lat na osi Lwów-Suczawa w Mołdawii.

Co się zaś tyczy zaludniania powiatów ukrainnych, czyli na wschód od Wołynia i Podola Kamienieckiego, to zaczęło się ono po Unii Lubelskiej. Przed Unią Lubelską lustracja litewska tamtych ziem na początku panowania Zygmunta Augusta wykazała na zachód od Dniepru, czyli Księstwo Kijowskie plus Podole Bracławskie, czyli teren ok 100 tys./km2 ok. 3300 dymów, czy ok. 13-14 tys. ludności , czyli ok. jednego człowieka na ok. 7 km2, czyli całkowite pustkowie, służące litewskim książętom jako teren polowań. Litwa zauważała najazdy tatarskie kiedy one przekraczały Prypeć i bagna Polesia. Zadnieprza wtedy nikt nie lustrował i nie bronił, bo i nie było to celowe. PUSTKA. Ludność osiadła po wschodniej stronie Dniepru zaczynała się dopiero za wielkimi lasami Siewierszczyzny, które oddzielały ją od stepu.

Początkiem dużej fali osadniczej w powiatach ukrainnych jest dopiero okres moskiewskiej Smuty, czyli masowa rzeź Słowian moskiewskich przez wojska najemne Iwana Groźnego i związane z tym masowe zbiegostwo w granice Królestwa Polskiego resztek lechickich Wiatyczów, Siewierzan i resztek Słowian Nowogrodzkich. Przez okres jednego pokolenia liczba ludności na Ukrainie Naddnieprzańskiej wzrosła od ok. 20 tys. do ok. 1 miliona, czyli 50-cio krotnie! W ok. 75% była to ludność zbiegła z W.Ks.Moskiewskiego pod opiekę Polski. Trzy powiaty przeznaczono na osadnictwo wojskowe na prawie kozackim. Były to powiat kaniowski, perejasławski i później dodany przez Batorego okręg Batoryn na Siewierszczyźnie. Oczywiście te masy zbiegów nie stały się od razu Polakami, lub „narodem ukraińskim”. Początkiem organizowania się etnosu początkowo „kozackiego”, a później ukraińskiego jest niewątpliwie okres związku Hetmańszczyzny i Zaporoża. w XVIII-ym wieku. Cepelia i tzw. twórczość ludowa dla tzw. Galicji została wyprodukowana we Wiedniu po Wiośnie Ludów. Język „rusiński” później „ukraiński” został opracowany przez uniwersytet Wiedeński po Wiośnie Ludów, jako dosyć mechaniczny mischung lwowskiego języka cerkiewnego z gwarą kozaków połtawskich z Zadnieprza i wprowadzony do szkół ludowych w Galicji dla biednej ludności unickiej. Po Wiośnie Ludów polski kościół unicki został przekazany przez władzę zaborczą agentom austriackiej tajnej policji i przekształcony w zaczyn tworzenia nowego „narodu rusińskiego” w.g. starej zasady okupacyjnej „DZIEL I RZĄDŹ”, po czym na masową skalę zmieniono nazwiska polskiej ludności unickiej, tak aby brzmiały bardziej po „kozacku”. Np. Szumlański na Szumlanśkij, Janowski na Iwaniwśkij, itd. itp. Kościół unicki pod takim kierownictwem wykluczył z siebie wszystkich ludzi uważających się za Polaków. Kościół Unicki w Galicji został przez zaborcę germańskiego i jego agenturę przekształcony w tzw. rusińską narodową cerkiew, o wyraźnym profilu szowinistycznym i antypolskim. Terror „Ukraińców” i Rosjan w XX-tymwieku dokonał reszty, czyli tego co tam jest.

—–

Rusini to przecież nic innego jak wschodni Polacy podbici przez skandynawskich i ugrofińskich Rusów w XI-tym wieku przy pomocy Połowców i Bałtów. Nie są Rusami, tylko niewolnikami ugrofińskich i skandynawskich Rusów, czyli Rusinami. Podobnie jak Słowianie bałkańscy podbici w XIV-tym wieku przez Turków nie są Turkami, tylko zostali przezwani przez wolnych Słowian Poturczeńcami. Poturczeńcy słowiańscy w niewoli tureckiej są odpowiednikiem słowiańsko-polskich Rusinów w niewoli ruskiej.

rus-1113-1194

Ziemie ruskie w XII wieku

Rusini (Rusnacy, Ruśniacy, Rosjanie, Rusy lub Rusowie, dawniej też Rusacy, od gr. Ρωσία = Ruś/Русь) – termin odnoszony historycznie do narodówwschodniosłowiańskich i ludności prawosławnej na ziemiach historycznej Rusi, wchodzących później w skład: Wielkiego Księstwa Litewskiego, Królestwa Polskiego (Ruś Czerwona) i Wielkiego Księstwa Moskiewskiego, a od drugiej połowy XVI wieku: Rzeczypospolitej Obojga Narodów i Carstwa Rosyjskiego.

Nazwa pochodzi od Rusi i oznaczała pierwotnie jej mieszkańców. W nomenklaturze polskiej i rosyjskiej termin Rusini był używany najczęściej dla nazwania Ukraińców (Małorusinów), terminy Rusowie i Rusy częściej dla określenia Rosjan (Wielkorusinów), a Rusnacy lub Ruśniacy dla określenia Łemków. Podział ten ma charakter zwyczajowy i nie jest ściśle przestrzegany. W niektórych, dawnych polskich źródłach Rusinami była nazywana ludność prawosławna bez względu na pochodzenie etniczne, w tym polscy wyznawcy prawosławia.

 

expansion_of_rus

Ekspansja terytorialna Rusi w latach 862-980

Ruś Kijowska (st.rus. Рѹсь / Rus’, рѹсьскаѧ землѧ / ruskaja ziemlja, gr. Ῥωσία / Rhossía, łac. Russia, od XII wieku także Ruthenia, st.nord. Garðaríki) – średniowieczne państwo feudalne w Europie Wschodniej, powstałe jako luźny związek plemion wschodniosłowiańskich i fińskich, rządzonych wspólnie przez dynastię Rurykowiczów pochodzenia wareskiego. Dominującą grupą w państwie ruskim była od początku ludność słowiańska. Ludność wareska uległa na Rusi całkowitej asymilacji, natomiast ludność fińska uległa tylko częściowej asymilacji z Słowianami. W połowie X wieku władza państwowa na Rusi została scentralizowana.

Rok 862, w którym wódz Waregów Ruryk przybył do Nowogrodu Wielkiego w celu zażegnania sporów pomiędzy poszczególnymi plemionami wschodniosłowiańskimi i fińskimi, to symboliczna data powstania państwa ruskiego. W 882 roku książę nowogrodzki Oleg Mądry opanował dorzecze górnego Dniepru, zdobył Kijów i ustanowił w nim stolicę Rusi. W 1054 roku Ruś Kijowska uległa rozbiciu dzielnicowemu, przy czym władcy z różnych dzielnic, którym udało się zawładnąć Kijowem nosili tytuł wielkiego księcia (seniora) i byli w hierarchii feudalnej postawieni wyżej od pozostałych książąt ruskich. Od 1132 roku poszczególne księstwa ruskie zaczęły wypowiadać posłuszeństwo wielkiemu księciu kijowskiemu i proklamować niezależność, doprowadzając do upadku jedności politycznej Rusi. W XII wieku Kijów ostatecznie stracił swoje znaczenie polityczne na rzecz innych ośrodków, głównie Włodzimierza. W 1169 roku Andrzej Bogolubski oddzielił na Rusi rolę wielkiego księcia (seniora) od miejsca jego rezydowania. Od tej pory w Kijowie zasiadali książęta pozostający najczęściej w stosunku lennym do innych książąt ruskich a następnie głów obcych państw. W 1240 roku na skutek najazdu mongolskiego większość księstw ruskich utraciła niezależność polityczną na rzecz Złotej Ordy. Moment ten oznaczany bywa za definitywny koniec Rusi Kijowskiej.

Nazwa Ruś Kijowska nigdy nie była nazwą oficjalną ani nazwą własną państwa staroruskiego. Jedynymi znanymi nazwami własnymi były: Ruś (Рѹсь) i Ziemia Ruska (рѹсьскаѧ землѧ). Również w nazwach obcych epitet „Kijowska” pierwotnie nie występuje, o czym świadczy np. grecka nazwa Ῥωσία / Rhossía i łacińska nazwa Russia (od XII wieku także Ruthenia). Przydomek „Kijowska” został wprowadzony w wiekach późniejszych przez historyków w celu łatwego oznaczenia państwa ruskiego sprzed najazdu Mongołów.

Etymologia słowa „Ruś” zawsze wzbudzała kontrowersje. Dawniej wywodzono go od nazwy starożytnego plemienia Roksolanów, od słowa rossieje, co oznacza rozsiane(po ziemi, daleko), nazw topograficznych i innych. Współcześni językoznawcy wywodzą najczęściej nazwę „Ruś” od nazwy waregów „Rus-” / „Ros-” (wzmiankowanej od 839 roku) i łączą ją z ugrofińskim „ruotsi”, które oznacza „mieszkańców wybrzeża”. Finowie do dzisiaj nazywają tak Szwedów, od których słowo to mogli przejąć, gdyżroslag oznacza w staronordyjskim „wybrzeże”. Najprawdopodobniej właśnie od Waregów nazwę Ruś przejęli Słowianie Wschodni.

Powstanie państwa ruskiego

Rusią zwano pierwsze państwo Słowian wschodnich. Słowa „Ruś”, „Rusini” oraz przymiotnik „ruski” pochodzą najprawdopodobniej od ugrofińskiego wyrazu Ruotsi, które znaczy „wojownik”, „mieszkaniec pobrzeża”.Finowie do dzisiaj nazywają tak również Szwedów, od których nazwę tę mogli przejąć, gdyż roslag oznacza w staronordyjskim „wybrzeże”.

Inne teorie

  • Nazwa ta pochodzi od greckiej nazwy Wołgi Ρώς (Rhos) – dokładnie tak samo, jak brzmiała grecka nazwa Rusi i Rusów. Stąd też łacińskie Rha.
  • Nazwa ta pochodzi od nazwy rzeki Roś przepływającej nieopodal Kijowa.
  • Nazwa ta pochodzi od nazwy hipotetycznego skandynawskiego plemienia – Rusów.
  • Nazwa ta pochodzi od nazwy starożytnego plemienia sarmackiegoRoksolanów. Hipoteza ta została wypracowana przez Szymona Zimorowica w XVII wieku. Podobną hipotezę przedstawił w XX wieku Gieorgij Wiernadski.
  • Nazwa ta pochodzi od wschodniosłowiańskiego wyrazu rossieje, co oznacza „po ziemi, daleko”; stąd też miałby pochodzić wyraz Rossija (Rosja). Hipoteza ta była stworzona przez Macieja Stryjkowskiego w XVI wieku.
  • Nazwa pochodzi od szwedzkiego wybrzeża Roslagen na północ od Sztokholmu. Jest to relikt po staronordyjskim roslag, które oznacza jakiekolwiek wybrzeże.
  • Nazwa pochodzi od nordyckich słów Ropsmenn albo Ropskalar, oznaczających sterników.

Słowiańszczyzna wschodnia przed przybyciem Rusi

Ziemie wschodniej Europy między Bałtykiem a Morzem Czarnym zamieszkane były przed VIII wieku przez rozproszone plemiona wschodniosłowiańskie. Ludność słowiańska trudniła się łowiectwem i rolnictwem, karczując lasy pod grunty orne. Plemiona zamieszkujące to terytorium, są znane przede wszystkim z kroniki NestoraPowieść minionych lat, gdzie wymienia on następujące ludy wraz z miejscem ich zamieszkania:Polanie – mieszkający nad Dnieprem, założyciele Kijowa, Drewlanie – zamieszkujący bliżej nie określone lasy, również położone nad Dnieprem, Dregowicze – żyjący między Prypecią a Dźwiną, Połoczanie – zajmujący terytorium nad Dźwiną, Słowienie – nad jeziorem Ilmień, Siewierzanie – nad Desną, Sejmem i Sułą, Radymicze – nad Sożą i Wiatycze, nad Oką, przy czym dwa ostatnie plemiona mają, według niego, wywodzić się z Lachów, czyli Słowian zachodnich, co potwierdzają odkrycia archeologiczne. Poza tym byli jeszcze Dulebowie nad Bugiem, Ulicze i Tywercy – nad Dniestrem, Chorwaci – nad Dniestrem i Krywicze nadDźwiną, Wołgą i Dnieprem. O ich ustroju nic nie wiemy, brak jest danych o jakichkolwiek książętach a także o wojnach przez te ludy toczonych (wiadomo jedynie o jakichś prześladowaniach Polan, przez Drewlan iinnych sąsiadów). Późniejsze zdarzenia wskazują, że plemiona północne tworzyły luźną federację, wraz z sąsiednimi plemionami ugrofińskimi z centrum w okolicach jeziora Ilmeń.

Przed przybyciem Waregów na terenach wschodniej Słowiańszczyzny zaczęły już kształtować się pierwsze organizmy protopaństwowe, znane z relacji arabskich pod nazwami Kujaba, Slawia oraz Arsania(odpowiadające w przybliżeniu ośrodkom kijowskiemu, nowogrodzkiemu i riazańskiemu).

Dań Chazarska

Większość ludów zamieszkujących obszary późniejszej Rusi znajdowała się w strefie wpływów Kaganatu Chazarskiego i płaciło Chazarom daninę po srebrnej monecie i po wiewiórce od dymu. Według Nestora daninę tę płacili: Polanie, Siewierzanie, Wiatycze i Radymicze, przy czym niektórzy naukowcy uważają, że plemion płacących dań było więcej, być może nawet w strefie wpływów kaganatu, znajdowała się, przez pewien czas, cała wschodnia Słowiańszczyzna.

khazar1

Kaganat (kolor jasnoniebieski) i strefy jego wpływów (kolor niebieski) ok. 820 roku.

Historia Chazarów

Chazarowie przywędrowali z Azji i w VI wieku zajęli północny Dagestan, który kronikarze nazywali Bersilia. W tym pierwszym okresie wchodzili w skład związku plemiennego Sabirów, w którym z czasem uzyskali dominującą pozycję. W 560 r. popadli w zależność lub weszli w sojusz z kaganatem zachodniotureckim. W latach między 630 a 650 zwyciężyli w wojnie z plemionami protobułgarskimi i zajmując ich tereny, zmusili część z nich ich do ucieczki na północ (Bułgaria Wołżańsko-Kamska), a część na zachód (Bułgaria dunajska). Utworzyli tam własne państwo zwane Kaganatem Chazarskim – konglomerat etniczny (m.in. Alanowie, Goci, Bułgarzy, Madziarowie,Pieczyngowie, Rusowie, Oguzowie[4]), ze stolicą w Semender (około roku 800 przeniesiona do Itil), będące typowym przykładem imperium wojskowo-administracyjnego, nieposiadającego jednolitej gospodarki i opierającym swoje istnienie na przemocy. Wywarli ujemny wpływ na rozwój kultury w Europie Wschodniej. Na czele kaganatu stał kagan, który rządził sprawami państwa i kierował armią. W największym rozkwicie w VIII wieku ziemie kaganatu rozciągały się między Morzem Kaspijskim, Dnieprem iKamą.

Wokół typowych dla plemion koczowniczych zimowisk, szybko zaczęły powstawać osiedla o charakterze miejskim, korzystając z dogodnych warunków, tzn. położenia na szlakach handlowych. Zamieszkane były przez zróżnicowaną etnicznie ludność: kupców i rzemieślników. Od 2 połowy VII wieku nastąpiło odrodzenie się starych miast greckich (dzisiejsze: Kercz, Tmutarakań, Fanagoria), wcześniej zniszczonych przez Hunów. Nastąpił intensywny rozwój rzemiosła w miastach oraz rolnictwa i hodowli na prowincji.

Swoją pierwszą ekspansję skierowali na ziemie Wielkiej Bułgarii, która istniała na stepach azowsko-czarnomorskich. Rozbici Bułgarzy przemieścili się na zachód nadDunaj. Za Justyniana II włączyli się, jako jego sojusznicy, do walki o władzę w Bizancjum, udzielając mu na Krymie schronienia po wygnaniu z cesarstwa i oddając córkę chazarskiego władcy za żonę.

W 2 połowie VII wieku, na południowych rubieżach kaganatu pojawiły się wojska kalifatu Arabów, którzy po przekroczeniu naturalnej przeszkody – gór Kaukaz, usiłowali podbić państwo chazarskie. Znaczenie chazarskiego państwa dokumentuje sojuszniczy ślub bizantyńskiego cesarza Konstantyna V z księżniczką Tzitzak-Ireną z Chazarów. Owocem tego małżeństwa był kolejny cesarz: Leon IV Chazar. Trwające ponad 100 lat walki arabsko-chazarskie, pomimo militarnego zwycięstwa Arabów (737 r.), zakończyły się ich odwrotem i ustały ostatecznie w 798 roku z powodu problemów wewnętrznych kalifatu. W 772 roku następuje zjednoczenie państwa chazarskiego z alańskim.

Na początku IX wieku procesy centralizacyjne w Chazarii spowodowały wprowadzenie judaizmu jako jednolitej religii dla wszystkich plemion. Przyjęcie nowej wiary przezkagana i stołecznych wielmożów wywołało bunt arystokracji na prowincji, która zjednoczywszy się z muzułmanami i chrześcijanami rozpoczęła wojnę domową. Ogólny zamęt w kraju podsycały lokalne konflikty między zwaśnionymi rodami a w granice kaganatu wdarły się koczownicze plemiona Madziarów, które dopiero po dwudziestu latach zostały zmuszone do przeniesienia się na zachód przez Pieczyngów przybyłych z okolic Jeziora Aralskiego[11].

Osłabienie kaganatu z powodu wybuchu wewnętrznych walk na tle religijno-politycznym zbiegło się w czasie z dynamicznym rozwojem Rusi Kijowskiej, która zgłasza pretensje do części ziem chazarskich. Chazarowie w okresie swojej świetności podporządkowali sobie plemiona Słowian wschodnich: Polan naddniestrzańskich,Wiatyczów, Siewierzan, Radymiczów, Krywiczów, którzy płacili im daninę po srebrnej monecie i wiewiórczej skórce od domu[12]. Po kilku wojnach, wygranych przez księcia ruskiego Olega, Radymicze, Krywicze, Siewierzanie zostali podporządkowani Rusi Kijowskiej w 885 roku.

Chazarowie ulegli rozbiciu w 965 roku przez kniazia kijowskiego Światosława. Zburzył on ich główne miasta: Itil i Sarkel. Ostatecznie podbici zostali przez Włodzimierza Wielkiego, który nałożył na nich daninę. Większość Chazarów przeniosła się do księstwa tmutorakańskiego, a po opanowaniu tego księstwa przez Połowców w końcu XIwieku, na Ruś. Kaganat szarpany przez różnych sąsiadów nie odzyskał już dawnej potęgi. Ostatni władca Chazarów znalazł schronienie w Gruzji. Ostatnie wzmianki historyczne pochodzą z XIII wieku z opisu wojsk władcy mongolskiego Batu-chana.

Religia

Jedną z wyjątkowych cech chazarskiego państwa była jego tolerancja religijna i wielowyznaniowość. Pierwotnie Chazarowie byli wyznawcami animizmu, szamanizmu oraz jedynego Boga (tengri-chana) – religii tureckich nomadów. Pogaństwo, mimo silnych wpływów religii monoteistycznych, utrzymywało się na terenie kaganatu do samego końca jego istnienia. Mozaika etniczna kaganatu i silne wpływy kultur ościennych spowodowały, że Chazarowie byli również wyznawcami islamu i chrześcijaństwa.

Chrześcijaństwo najsilniejsze wpływy miało na terenach kaukaskich i na Krymie. W VII wieku wśród Chazarów i Alanów działalność misyjną prowadził biskup Israel, a potem św. Cyryl (860). W końcu VIII wieku na Krymie wybuchły zamieszki na tle religijnym zwane jako powstanie Joannesa Gockiego, biskupa prowincji, która później stała się eparchią gocką. Chrześcijanie chazarscy mieli siedem diecezji: chocyrską, astilską, chwalijską, onogurską, retegską, huńską i tamatarchijską.

Religia muzułmańska dotarła na ziemie kaganatu w II połowie VII wieku za pośrednictwem Arabów, którzy walczyli z Chazarami. W 737 r. Arabowie rozbili armię chazarską i zmusili kagana do przyjęcia islamu, który jednak nie został religią państwową. Około 70. lat VIII wieku przy nadarzającej się okazji kagan wrócił do starych praktyk religijnych. Do islamu wrócono ok. 868 r., kiedy zagrożony przez Turków kagan zwrócił się o pomoc wojskową do władcy Chorezmu i otrzymał ją pod warunkiem przejścia na islam. Muzułmanie tworzyli siedmiotysięczny oddział gwardii kagana – larisija. Arabscy kronikarze wspominają o licznych w królestwie chazarskim meczetach i opodwójnym królestwie, co mogło znaczyć, że w państwie chazarskim przyjmowano w pewnym czasie islam i na równych prawach jakieś inne wyznanie; tak więc kagan wyznawał wiarę Mahometa, a kagan-beg – judaizm.

Kronikarz al-Masudi podaje, że w latach panowania kalifa Haruna ar-Raszida (786809) elity chazarskie stały się wyznawcami judaizmu. Według autora Odpowiedzi króla Józefa kagan-begiem, który przeszedł na judaizm był Bulan. Jeden z następców Bulana, Obadjasz narzucił religię żydowską swoim poddanym, a na tereny Chazariiemigrowali Żydzi z Bizancjum i kalifatu. Wyznawcy innych religii zostali uznani za wrogów królestwa. Ustanowienie królestwa izraelskiego w kaganacie chazarskim wzbudziło reakcje ze strony Bizancjum i Kijowa. Po wyprawie Światosława w 965 r. Chazarowie i Żydzi przenieśli się na Krym.

Udział w etnogenezie Żydów

Istnieją poglądy, iż pozostałością po Chazarach są Karaimi. Pomimo że sami Karaimi uważają się za potomków Chazarów, teza ta (przy założeniu bezpośredniej ciągłości etnicznej) jest uznawana za mało prawdopodobną. Należy tu zauważyć, że Chazarowie wyznawali judaizm rabiniczny, zantagonizowany z judaizmem karaimskim. Możliwe jest natomiast, że Chazarowie mieli częściowy udział w etnogenezie Żydów krymskich (Krymczaków). Należy również wspomnieć o bardzo kontrowersyjnej tezie, iż wszyscy Żydzi aszkenazyjscy (stanowiący znaczną większość wszystkich Żydów na świecie) są potomkami Chazarów, natomiast jedynie Żydzi sefardyjscy i mizrachijscywywodzą się od prawdziwych starożytnych Izraelitów.

Chazarowie, Kozarowie (turecki: Hazarlar) – lud koczowniczy pochodzenia tureckiego, o którym pierwsze wzmianki pochodzą z VI wieku n.e. Tereny zajmowane przez Chazarów rozciągały się na Stepie Pontyjsko-Kaspijskim między północnym Kaukazem, Krymem, Morzem Kaspijskim a rzeką Jaik i Samarą. Trudnili się głównie pasterstwem i handlem, a bogacili na łupieskich wyprawach. Przez ich ziemie prowadziły największe szlaki handlowe z Chin do Europy (jedwabny szlak) oraz szlak północ-południe (od Waregów do Greków).

Kaganat Chazarski, Chazaria – państwo chazarskie powstałe w wyniku rozpadu kaganatu zachodniotureckiego w II połowie VII wieku nad Wołgą i Donem. Panując nad tymi rzekami Chazarowie i inni koczownicy wchodzący w skład federacji plemion kontrolowali ważne szlaki handlowe. W okresie największego rozkwitu państwa w VIII wieku kaganowi chazarskiemu trybut płaciło 25 plemion i księstw, w tym władca Kijowa.

Wyprawa księcia nowogrodzkiego Olega Mądrego na Kaganat Chazarski i Kijów (882) doprowadziła do zjednoczenia północnych i południowych księstw ruskich, (wareskich). Oleg Mądry z przyczyn geopolitycznych przeniósł wkrótce stolicę swego państwa z Nowogrodu Wielkiego (Holmgardu) do Kijowa (Kaenugard) co dało początek Rusi Kijowskiej, normańskiej nowej Gardariki. Decydujący cios kaganatowi, po którym już nie wrócił do dawnej potęgi, zadał w 965/966 roku władca Rusi Kijowskiej Światosław I. W czasie ruskiej wyprawy zbrojnej zniszczył najważniejsze ośrodki chazarskie: Itil, Samandar i Serkel co położyło kres państwowości chazarskiej.

Władcą kaganatu czyli federacji koczowniczych plemion był kagan – zwierzchnik arystokracji i ludu. Władcy uzależnionych plemion kaganowi płacili trybut i dostarczali potrzebne kontyngenty wojskowe. Gdy wymagała tego potrzeba, kagan wysyłał w newralgiczne miejsca swojego namiestnika tuduna. Kronikarze arabscy: Ibn Fadlān i Al-Masudi piszą o dualizmie najwyższej władzy chazarskiej. Wielki kagan, który pokazywał się poddanym jedynie cztery razy w roku, miał swojego zastępcę, kagan-bega,malika, który dowodził wojskiem i kierował sprawami państwa, czyli posiadał rzeczywistą władzę. W administrowaniu państwem kagan-begowi pomagali kundur-kagana,dżawszygyra oraz tarchanowie.

Wielki kagan, który pochodził zazwyczaj z rodziny dynastycznej, a od IX wieku musiał być wyznawcą judaizmu, władał państwem przez okres czterdziestu lat, po którym był zwalniany bądź zabijany. Jako posiadacz boskiej siły był gwarantem pomyślności poddanych.

W grodzie Itil – stolicy kaganatu – rezydowało siedmiu sędziów: po dwóch dla wyznawców islamu, chrześcijaństwa i judaizmu oraz jeden dla pogan.

Pojawienie się Waregów

W początkach IX wieku, północne tereny przyszłej Rusi zaczęli infiltrować przybysze ze Skandynawii, zwani Waregami, wśród których najważniejszą rolę miało odgrywać hipotetyczne plemię Rusów-Rusinów. W latach 30. tego wieku miało istnieć już pierwsze państwo Rusów, którego lokalizacja jest jednak nieznana (przy czym najbardziej prawdopodobną wydają się okolice jeziora Ilmeń, skąd rozpoczęła się późniejsza ekspansja Rusów, według Nestora). Ich władca nosił chazarski tytuł chakanusa (kagana), stąd niektórzy uczeni wysuwają wniosek o ich uzależnieniu od Chazarów. W IX wieku Kijów znany jako Könugard stał się centrum normańskiego handlu na Rusi. Był jednocześnie głównym składem daniny, ściąganej przez Normanów z plemion ruskich. Stąd Normanowie spławiali towary i niewolników szlakiem greckim w dół Dniepru naMorze Czarne. Wiadomo jeszcze, że w roku 860 Rusowie podjęli niespodziewany atak na Konstantynopol. Poza tym o wczesnych Rusach, nic nie wiemy. Nestor pisze za to o jakichś nieokreślonych Waregach, którzy pod koniec lat pięćdziesiątych IX wieku ściągali daninę z północnych plemion słowiańskich i ugrofińskich: Słowienów, Krywiczów, Merii, Wesi i Czudzi. W 862 plemiona te wygnały owych Waregów za morze, ale wobec walk wewnętrznych, postanowiły sprowadzić sobie kniazia spośród Rusi (przy czym wśród plemion przyzywających, spośród płacących wcześniej dań, nie ma Merów). Na to wezwanie przyszła do nich cała Ruś pod przywództwem Ruryka, który dał początek dynastii Rurykowiczów.

Ruś Nowogrodzka

Ruryk ok. 862 roku zjednoczył część Rusi, Słowenów Ilmeńskich, Krywiczan, Połoczan (ludy słowiańskie) oraz Muromę i Weś (ludy fińskie), dając tym samym początek pierwszemu znanemu państwu ruskiemu – Rusi Nowogrodzkiej. Stolicą swego państwa uczynił Nowogród Wielki. Do najważniejszych grodów ruskich w okresie rządów Ruryka należały: Nowogród Wielki, Izborsk, Połock, Biełoziersk, Rostów i Murom, w których zasiadali podlegli Rurykowi możni sprawując rządy w przyznanych im przez Ruryka dzielnicach[10][11] Część wojów ruskich pod przywództwem Askolda i Dira odłączyła się od Ruryka i udała się w dół Dniepru zajmując państwo plemienne Polan z ich największym grodem – Kijowem. W okresie niepełnoletności syna Ruryka – Igora, rządy na Rusi sprawował doradca Ruryka Oleg Mądry. W 882 roku Oleg przyłączył do RusiGniezdowo (obecnie Smoleńsk) i wkrótce po tym wydarzeniu podporządkował sobie również państwo Askolda i Dira, którzy zostali zabici. Oleg z przyczyn geopolitycznych przeniósł wkrótce stolicę Rusi z Nowogrodu Wielkiego do Kijowa, przy czym stara stolica pozostawała do końca XII wieku największym miastem ruskim.

Ruś Kijowska

Od początku swego istnienia Ruś Kijowska miała ożywione kontakty, głównie handlowe, z Cesarstwem Bizantyjskim, przy czym korzystne traktaty handlowe, wraz z daniną, były wymuszane przez Rusów kolejnymi napaściami na Konstantynopol w latach 907, 941, 944, 971, 1043. Księstwo szybko się rozrastało i powiększyło znacznie swe terytorium, zwłaszcza za panowania Światosława I (945-972), walczącego zwycięsko zChazarami, Pieczyngami i Bułgarami. Zaś jego syn Włodzimierz I Wielki (980-1015) poślubił księżniczkę bizantyjską Annę, siostrę cesarza Bazylego II Bułgarobójcy, po czym w 988 r. dokonana została chrystianizacja Rusi przez greckich duchownych z Konstantynopola. Kijów stał się odtąd siedzibą metropolity i centrum religijnym Rusi, wcześniej w 860 i 955 Rusowie na krótko przyjmowali chrześcijaństwo, jednak szybko powracali do pogańskich wierzeń. Oprócz wiary chrześcijańskiej Rusini przejęli również z Bizancjum zasady powiązania religii i władzy, natomiast zastosowali własny, nieco odmienny, porządek liturgiczny.

Za panowania księcia Jarosława Mądrego (1019-1054) jego wojska w wyprawach wojennych docierały na Mazowsze, Litwę i ziemie Estów (Estonię). Książę dbał o rozwój miast, rozwijała się bujnie kultura chrześcijańska, głównie piśmiennictwo w języku starocerkiewnym, wybudowany został sobór Sofijski w Kijowie. Jarosław podzielił w testamencie państwo między swych synów przy zachowaniu senioratu. Za panowania tego władcy sprowadzono ostatnią drużynę wareską ze Skandynawii, po czym odrębność Rusów i podległych im Słowian szybko zanikła i obie grupy stanowiły już jeden lud.

Rok 862, w którym wódz Waregów Ruryk przybył do Nowogrodu Wielkiego w celu zażegnania sporów pomiędzy poszczególnymi plemionami wschodniosłowiańskimi (Słowianie Ilmeńscy, Krywicze) i fińskimi (Czudź – prawdopodobnie ówczesna nazwa WotówWeś), to symboliczna data powstania państwa ruskiego. Zgodnie z pierwszą staroruską kroniką zwaną Powieścią minionych lat, Ruryk miał zostać zaproszony do Nowogrodu przez zwaśnione plemiona, które zgodziły się przekazać mu władzę:

Legenda o Ruryku: lata 6370 [czyli rok 862 – Ruś wzorem Bizancjum liczyła lata od początku świata] wygnali Waregów za morze i nie dali im dani; i sami poczęli się rządzić i nie było u nich sprawiedliwości; i powstał ród przeciw rodowi, były zwady i poczęli wojować sami ze sobą. Powiedzieli sobie: Poszukamy księcia, by nami władał według porządku i prawa. Szli za morze ku Waregom ku Rusi, bowiem tak się zwali ci Waregowie Rusią jako się drudzy zowią Szwedami, inni Normanami, Anglami a inni Gotami; takoż i ci się zwali. Rzekli Rusi Czudowie, Słowianie,Krywicze i Wesowie: Ziemia nasza wielka jest i obfita, a ładu w niej nie ma; pójdźcie, więc rządzić i władać nami.

I wybrali się trzej bracia z rodami swoimi, wzięli z sobą wszystką Ruś i przyszli do Słowian najprzód i obwarowali gród Ładogę i siadł Ruryk najstarszy w Ładodze, a drugi Sineus w Białym Jeziorze, a trzeci Truwor w Izborsku. Od tych Waregów Nowogrodzianie nazwani zostali Rusią; i są dziś ludzie nowogrodzcy rodu waregskiego, a pierwej byli Słowianami. Po dwóch zaś latach umarł Sineus i brat jego Truwor. I objął Ruryk sam wszystką ziemię i przyszedłszy nad Ilmen obwarował gród nad Wołchowem i nazwał go Nowogród. I osiadł w nim jako książę i rozdawał dostojnikom swoim włości i grody. A w tych grodach Waregi są przybysze, zaś pierwsi osadnicy są w Nowogrodzie Słowianie.

Ruryk po 862 roku zdołał skupić pod swymi rządami część Waregów, plemion wschodniosłowiańskich (Słowianie IlmeńscyKrywicze i Połoczanie), plemion fińskich (WotowieWeśMeriaMuroma i Mieszczera) i jedno bałtowskie plemię Goladź. Wyprawa następcy Ruryka, księcia nowogrodzkiego Olega Mądrego na Kaganat Chazarski i Kijów (882) doprowadziła do opanowania szlaków handlowych ze Skandynawii do Morza Czarnego. Państwo staroruskie pod rządami Olega Mądrego podbiło kilka dużych plemion słowiańskich (kolejno: Radymiczy, Polan, Siewierzan i Drewlan), podporządkowując je nowemu centrum w Kijowie, likwidując zarazem ich zależność od zjudaizowanych Chazarów, którym musieli posyłać co roku „miecz i drogocenne futra od każdego dymu”. Sami Waregowie odgrywali do XII wieku określoną rolę w rozwoju tego kraju, przede wszystkim jako wojowie i kupcy. Ruskie wyprawy kupieckie i wojenne docierały do Bizancjum, krajów arabskich, Kaukaz, nad Morze Kaspijskie, do Iranu, Uralu i Biarmi (Permu). Dynastia Rurykowiczów pochodzenia wareskiego zdołała utrzymać swoje rządy w państwie ruskim, stale rozszerzając jego granice.

Oleg Mądry z przyczyn geopolitycznych przeniósł w 882 roku stolicę swego państwa z Nowogrodu Wielkiego do Kijowa (Kaenugard) co dało początek Rusi Kijowskiej, staronordyjskiej Gardariki[14]. Była ona początkowo luźnym związkiem plemion czy księstw, które do lat 50. X wieku zachowały szeroką autonomię. Nowogród Wielki (Holmgard) pozostawał jednak aż do końca XII wieku największym miastem ruskim. Wielcy książęta kijowscy Oleg (panujący do 912 lub 922) i Igor Rurykowicz (panujący w latach 912/922-945) podpisali z Bizancjum układy handlowe, które gwarantowały krajowi zyskowny handel.

 

 

1280px-state_of_cuman-kipchak_2813-29_tr

Terytoria Kumanów (Połowców) przed najazdem Mongołów w XIII wieku

Połowcy (nazywani też Komanami lub Kumanami) – lud pochodzenia ałtajskiego, należący do grupy kipczackiej, który swoje pierwotne siedziby w VIII wieku miał na stepachKazachstanu i południowej Syberii w górnym biegu rzeki Irtysz. Są spokrewnieni z Turkami seldżuckimi. Ich język, zwany także kumańskim należy do grupy języków kipczackich. Golili głowy pozostawiając dwa długie warkocze. Charakterystyczne w ich ubiorze były krótkie kaftany

Współplemienni z Pieczyngami, zamieszkiwali też tereny od Donu do Dunaju.

Ustawicznie nękali najazdami Ruś. W 1068 miał miejsce najazd Połowców na Ruś Kijowską i zniszczenie księstw południoworuskich. Próbowali przemieszczać się na zachód, ale w 1089 zostali rozbici na terenie obecnej Mołdawii przez króla węgierskiego Władysława I. Na początku XII wieku zostali odrzuceni przez księcia kijowskiego Włodzimierza II Monomacha na stepy na północ od Kaukazu, za Wołgę i Don.

W drugiej połowie XII wieku brali udział w wojnach pomiędzy księstwami ruskimi po stronie jednych księstw ruskich przeciw innym ruskim księstwom. Zawierali związki małżeńskie z przedstawicielami dynastii Rurykowiczów m.in. w sąsiadującym z Małopolską księstwie halickim. Wchodzili także w związki małżeńskie z rodzinami panującymiSerbii i Węgier. Bułgarskie królewskie dynastie Terterów i Szyszmanidów były częściowo pochodzenia kumańskiego.

baltic_tribes_circa_1200_ad

Plemiona Bałtów ok. 1200 roku

Bałtowieindoeuropejska grupa ludnościowa, zamieszkująca obszar Europy Środkowej, głównie południowo-wschodnie wybrzeża Morza Bałtyckiego i posługująca się językami bałtyckimi, należącymi do języków bałtyjsko-słowiańskich.

Na podstawie wyników badań archeologicznych i językoznawczych określono, że Bałtowie przybyli z dorzecza górnego Dniepru i obszaru na południe od środkowejDźwiny. Prawdopodobnie od Scytów przejęli umiejętność wytopu żelaza z rud błotnych.

W okresie od II do IV wieku dzięki rozwojowi handlu z Cesarstwem Rzymskim nastąpił rozkwit cywilizacji Bałtów. Upadek Rzymu i przejęcie handlu morskiego przez wikingów przyniósł kryzys i znaczną utratę znaczenia plemion Bałtów. Próby odzyskania pozycji, m.in. poprzez wysłanie grupy kupców z bogatymi darami bursztynowymi do króla Ostrogotów Teodoryka Wielkiego, zakończyły się niepowodzeniem. W X wiekupodjęta została pierwsza próba chrystianizacji Bałtów – zakończona niepowodzeniem misja św. Wojciecha. Chrystianizacja została przeprowadzona w XIV wieku przez zakon krzyżacki. Z plemion bałtyckich zachowały samodzielność etniczną i kulturową jedynie Litwini i Łotysze.

 

 

 

 

 

 

Reklamy

Skomentuj

Please log in using one of these methods to post your comment:

Logo WordPress.com

Komentujesz korzystając z konta WordPress.com. Log Out / Zmień )

Zdjęcie z Twittera

Komentujesz korzystając z konta Twitter. Log Out / Zmień )

Facebook photo

Komentujesz korzystając z konta Facebook. Log Out / Zmień )

Google+ photo

Komentujesz korzystając z konta Google+. Log Out / Zmień )

Connecting to %s

 
%d blogerów lubi to: